Αρχική Επιστήμη Υγεία Φυματίωση: Θορυβείται η Ευρώπη, αλλά αιτία είναι η ανέχεια

Φυματίωση: Θορυβείται η Ευρώπη, αλλά αιτία είναι η ανέχεια

Με την ημέρα κατά της φυματίωσης, στις 22 Μαρτίου,  πέραν του καθαρά ιατρικού σημερινού στόχου (να ενημερωθούμε, να προφυλαχθούμε, να γίνουμε καλά αν αρρωστήσουμε, να μην αρρωστήσουν άλλοι), καλό είναι να θυμόμαστε και την ταξική χροιά  που κυριάρχησε επί έναν αιώνα και η οποία προφανώς καθυστέρησε τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου.

Όταν δηλαδή το νόσημα  παρουσίασε έξαρση μετά τη βιομηχανική επανάσταση, η άρχουσα τάξη αλλά και οι «μεσαίοι» έλεγαν  «φταίνε οι άστεγοι και οι αλήτες»,  «οι αγράμματοι μας αρρωσταίνουν» και στα καθ’ ημάς «φταίνε οι Μικρασιάτες, αυτοί φέρανε το χτικιό». Όταν πάλι άρχισαν να οικοδομούν σανατόρια, αυτά ήταν μόνον για πλουσίους, οι οποίοι μπορούσαν επιπλέον και να κάνουν θεραπευτικά ταξίδια σε χώρες με καλύτερο κλίμα. Η άρχουσα τάξη δεν ήθελε να καταλάβει ότι «αυτοί που την αρρωσταίνουν» δεν θα συνιστούσαν απειλή αν απλούστατα ζούσαν σαν άνθρωποι.

Το 1901 ο Βασίλειος Πατρίκιος, ένας από τους λίγους Έλληνες γιατρούς που είχαν κάνει σπουδές και στο εξωτερικό και του ανατέθηκε η οργάνωση του πανελληνίου συνεδρίου  «δια την φθίσιν»,  έλεγε ότι «η φυματίωση σκότωσε όσους η πανώλη, ο κίτρινος πυρετός και η χολέρα μαζί». Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, μέσα σε μια δεκαετία (1890-1900) πρέπει να είχαν πεθάνει από φυματίωση 50.000 άνθρωποι και εκτιμούσε ότι το νόσημα ήταν η πρώτη αιτία θανάτου καθώς σε αυτό απέδιδε το 18% των αιτιών θανάτου των Ελλήνων. Έλεγε δε ότι δεν φαίνεται αυτό ξεκάθαρα στην στατιστική, επειδή συχνά οι οικείοι έκρυβαν την αιτία θανάτου για κοινωνικούς λόγους (για να μην εξοστρακισθούν κι αυτοί από την μικρή κοινωνία στην οποία ζούσαν).

Αποτέλεσμα εικόνας για sick people from tuberculosis in france

«Η κοινωνική και η οικονομική ανισότης είναι η κυριωτάτη αιτία, η την φυματίωσιν γεννώσα», είχε πει χαρακτηριστικά και επέμεινε στην καλή διατροφή και στις υγιεινές συνθήκες ζωής ως προληπτικά μέτρα. Ανέφερε δε ο Πατρίκιος ότι «οι Αγγλοι παίρνουν μέτρα και εξυγιαίνουν όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους και γι΄ αυτό έχουν λιγότερους θανάτους».

 

Η ανωτέρω φωτογραφία τα λέει όλα: είναι διαφημίσεις σανατορίων για πλούσιους. Ειδικά δε στην Ελλάδα, την πάμφτωχη Ελλάδα του 19ου και των αρχών του  20ου αιώνα, αναλογούσαν  20 κλίνες σε 100 ασθενείς… Οι  ασθενείς, επειδή η πολιτεία αδυνατούσε να τους συνδράμει, διώχνονταν από το σπίτι τους ή και το χωριό τους, και ζούσαν σε σπηλιές και πάλευαν να ζήσουν σε ερημιές ή πηγαίνοντας σε άλλα χωριά, μέχρι να τους «προδώσει» ο βήχας τους. Η φυματίωση σκοτώνει σε ποσοστό 50% αν δεν ακολουθήσει κάποιος θεραπεία. Άρα τότε, που δεν υπήρχε θεραπεία, επιβίωναν απλώς οι γεροί οργανισμοί.

Όταν δε ήρθαν οι ταλαίπωροι Μικρασιάτες την Ελλάδα, η φυματίωση όντως παρουσίασε έξαρση. Και ο κόσμος έλεγε «αυτοί φταίνε». Όμως οι Μικρασιάτες δεν ήρθαν φυματικοί. Έγιναν φυματικοί στην Ελλάδα. Οι γιατροί ήδη γνώριζαν κάτι που ως συνήθως δεν ξέρει ο μη ειδικός -και κυρίως εκείνος που θέλει να δείχνει με το δάχτυλο οπωσδήποτε κάποιον ως υπεύθυνο. Ήξεραν λοιπόν ότι ο βάκιλος γενικά «κυκλοφορεί», όμως το 95% δεν νοσεί, γιατί το πρόβλημα θρέφεται εκεί που βρίσκει παράγκες και υποσιτισμό και αδύναμο οργανισμό. Οι πρόσφυγες είχαν εγκατασταθεί οι άμοιροι σε άθλια καταλύματα και αναγκαστικά συγχρωτίζονταν (συνθήκες στρατού) και δυστυχώς πεινούσαν… Πληρούσαν όλες τις προϋποθέσεις για να νοσήσουν.

Όμως και στο εξωτερικό δεν ήταν καλύτερη η αντιμετώπιση του εύκολου στόχου. Βρετανικές και γαλλικές εφημερίδες έγραφαν για την «άρρωστη φτωχολογιά που μας μολύνει». Απέδιδαν το νόσημα στο αλκοόλ, στις σεξουαλικές επαφές, στο μολυσμένο αίμα των άστεγων,  και σε ό,τι ταίριαζε στην κοσμοθεωρία του καθένα. Εύκολος στόχος ήταν και παραμένει  βέβαια ο ίδιος: ο αδύναμος.

Ακόμα κι όταν διαπιστώθηκε ότι πρόκειται περί βακίλου και άνοιξαν σανατόρια σε όλο τον κόσμο, ώστε οι ασθενείς να εκτίθενται στον ήλιο και να διαβιούν σε ξηρό κλίμα, αυτά προορίζονταν μόνον για τα μεγάλα βαλάντια.

Το σανατόρια στα ορεινά Μαγούλιανα Αρκαδίας

Το υπερπολυτελές σανατόριο του Νταβός

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωζώνη, τον τελευταίο χρόνο αναφέρθηκαν 55.337 κρούσματα φυματίωσης (περίπου 11 ανά 100.000 πληθυσμού), εκ των οποίων 1.041 πολυανθεκτικά. Τα στοιχεία αναφέρουν για την Ελλάδα 500 κρούσματα, ένας από τους χαμηλότερους αριθμούς της Ευρώπης.

Μόνο 45% των ασθενών με πολυανθεκτική φυματίωση ανταποκρίνεται στη θεραπεία και μόλις 28% τελικά θεραπεύονται πλήρως.

Αυτά προκύπτουν από τη νέα μελέτη που δημιοσιοποίησαν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) εν όψει της Ημέρας κατά της Φυματίωσης (24 Μαρτίου).

«Η φυματίωση είναι μια παλιά ασθένεια που μπορεί και να προληφθεί και να θεραπευτεί, κι όμως εξακολουθεί να πλήττει και να σκοτώνει πολλούς ανθρώπους στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο.Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευθεί να στηρίξει τις προσπάθειες των κρατών – μελών στην καταπολέμηση της νόσου», δήλωσε ο Λιθουανός Επίτροπος Υγείας

Σημερινή Ελλάδα

Σήμερα η κατάσταση στην Ελλάδα είναι βατή, εκτός κι αν κάποιος βέβαια θέλει να χρησιμοποιήσει πάλι νεκρούς για να κάνει αντιπολίτευση, πλην δεν είναι και  ιδανική. Η φυματίωση διεθνώς αυξάνει την παρουσία της, όχι σε επίπεδα συναγερμού, πάντως σε επίπεδα που απαιτούν εγρήγορση, δηλαδή ανανέωση εμβολιασμών και κυρίως μέτρα προληπτικά.

Με βάση τα επιδημιολογικά δεδομένα του ΕΟΔΥ (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας), στη χώρα μας δηλώνονται κατά μέσο όρο 580 περιπτώσεις φυματίωσης κάθε χρόνο, με τον αριθμό των δηλούμενων περιπτώσεων και τη δηλούμενη επίπτωση της νόσου να παρουσιάζουν μικρή πτωτική τάση κατά το διάστημα 2004 – 2017. Επιπλέον η θνησιμότητα μειώθηκε κατά 45% μεταξύ του 1990 και 2013 σε όλη την Ευρώπη, της Ελλάδας περιλαμβανομένης. Οι περισσότεροι ασθενείς είναι αλλοδαποί ή κρατούμενοι, γεγονός που υποδηλώνει την ιδιαίτερη σημασία που έχουν οι συνθήκες διαβίωσης και η καλή σίτιση των προσφύγων και των μεταναστών.

Ιστορικά στοιχεια

Πλήρη στοιχεία δεν υπάρχουν για την εποχή που θέριζε η «φθίση» και η φυματίωση στον τόπο μας. Αλλά αποσπασματικά υπάρχουν, ειδικά από την εποχή της έξαρσης, μετά την άφιξη των Μικρασιατών προσφύγων:

Στη Σύρο, επί πληθυσμού 18.663 κατοίκων
το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 57,
το 1925, σε 59
το 1930 επί πληθυσμού 21.416, σε 45.

Στην Κέρκυρα, επί πληθυσμού 30.059 κατοίκων
*το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 59,
*το 1925, σε 115
*το 1932 και επί πληθυσμού 34.193 κατοίκων, σε 162.

Στη Λάρισα, επί πληθυσμού 22.401 κατοίκων
*το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 23
*το 1925, σε 41
*το 1930 επί πληθυσμού 25.861, σε 57.
Στην Τρίπολη επί πληθυσμού 12.057 κατοίκων
*το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 28
*το 1925, σε 30
*το 1930 επί πληθυσμού 14.397, σε 14.

Στην Αθήνα επί πληθυσμού 317.209 κατοίκων
*το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 1.123
*το 1925, σε 1.837
*το 1930 και επί πληθυσμού 459.211 κατοίκων, σε 1.759.

Στον Πειραιά επί πληθυσμού 135.833 κατοίκων
*το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 400,
*το 1925 σε 687
*το 1930 και επί πληθυσμού 251.653 κατοίκων, σε 534.

Στην Πάτρα επί πληθυσμού 53.255 κατοίκων
*το 1921 οι θάνατοι από φυματίωση ανέρχονταν σε 1.123
*το 1925, σε 155
*το 1930 και επί πληθυσμού 64.636 κατοίκων, σε 152

Οι περισσότεροι θάνατοι σημειώνονταν  σε σχετικά πυκνοκατοικημένες περιοχές και οφείλονταν κυρίως στην πνευμονική φυματίωση -μια που η νόσος προσβάλλει και άλλα όργανα σε κάποιες περιπτώσεις.

Το 1930 ασθενούσε από φυματίωση  το 17,22 % του πληθυσμού της Ελλάδας και επιβίωναν οι μισοί. Κάτι όμως που ίσχυε  και για τη Νορβηγία, τη Γαλλία,  την Αυστρία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, Ελβετία, Εσθονία, Ιρλανδία, Ιταλία, Φινλανδία και άλλες χώρες που δεν είχαν προσφυγικό ζήτημα. Φυσικά συνέβαλε αρνητικά  σε αυτή την κατάσταση σε όλη την Ευρώπη  και ο πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και η φτώχεια που τον ακολούθησε και δυστυχώς σχημάτισε τις ικανές συνθήκες για την ανάπτυξη του βακίλου στις φτωχογειτονιές -λίγο το φαγητό, κακές οι συνθήκες υγιεινής, συγχρωτισμός πολλών ατόμων στην ίδια στέγη.

Μετά οι άνθρωποι άρχισαν σιγά-σιγά να γλιτώνουν, γιατί ρίχτηκαν στη μάχη τα αντιβιοτικά και το 1970 βρέθηκε και το αποτελεσματικότερο όλων. Όμως στην Ελλάδα ακόμα και το 1976 είχαμε 10.000 ασθενείς. Γιατί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στην αντιμετώπιση της νόσου, είναι η μη προσήλωση στη θεραπεία. Και διεθνώς, το 30% των φυματικών κάποια στιγμή  διακόπτει την αγωγή πρόωρα, με αποτέλεσμα είτε να υποτροπιάζει η νόσος  είτε και  να παρουσιάζει πλέον  ανθεκτική μορφή -ανθεκτική στα φάρμακα- ή και πολυανθεκτική -ανθεκτική σχεδόν σε όλα τα φάρμακα.

Η φυματίωση, με απώλειες 5000-8000 ζωών το έτος, στοίχισε πάνω από 300.000 ζωές μέχρι το Β Παγκόσμιο.  Το  1907 για την ακρίβεια ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν 2.631.952 ψυχές. Οπότε ήταν εύλογο να ταράζεται και η πολιτεία τότε, με τόσο μεγάλες απώλειες και μάλιστα ως επί το πλείστον νέων ανθρώπων -τώρα αντιστρόφως πεθαίνουν σε υψηλότερο ποσοστό οι ηλικιωμένοι πάσχοντες.

Εκεινη δεν την εποχή καθιερώθηκε και το «απαγορεύεται το πτύειν»

Η δε «φιλόξενη» Ελλάδα, όταν ανακοινωνόταν από την κυβέρνηση ότι θα χτιστεί σανατόριο στην περιοχή της, επαναστατούσε. Γιατί η ανθρώπινη αγωνία για την υγεία σου, τελικά σε κάνει απάνθρωπο

Όταν π.χ. δημοσιεύθηκε η είδηση ότι θα ιδρυθεί «πολυτελές σανατόριο» στην Αρκαδία, ο Ιατρικός Σύλλογος αναγκάστηκε να εκδώσει ανακοίνωση:

«Σανατόριον σε ικανή απόστασιν εκ της πόλεως ουδένα κίνδυνο εγκυμονεί, απεναντίας θα προσελκύσει και παραθεριστάς, οι οποίοι θα θέλουν να επισκεφθούν τους οικείους τους»

Και οι ντόπιοι αγωνιούσαν ότι θα χάσουν τουρισμό και πελατεία, αλλά και θα κινδυνευουν «από τους ξένους που θα έλθωσιν» -όπου ως ξένοι νοούνταν άπαντες οι μη Αρκάδες και βεβαια οι Μικρασιάτες πρόσφυγες.

«Να πάνε στη Βυτίνα και να αφήσουν ήσυχη την Τρίπολη» έλεγαν τότε οι εφημερίδες της εποχής.

Αλλά και στο ιατρικό συνέδριο διαβάζει κανείς με θλίψη σε ανταπόκριση της εφημερίδας «Ελευθερία»,  ότι «επροτάθη να συσταθούν σανατόρια και για τους πτωχούς, διότι οι εύποροι δύνανται να μεταβούν εις σανατόριον ή να απομονωθώσι εις δώματα των οικειών τους και να μη κινδυνεώσουσι οι συγγενείς  των, αλλά εις την καλύβην του πτωχού ουδείς δύναται να απομονωθεί επαρκώς» ανέφεραν δε ότι χάνονται πάνω απο 10.000 ζωές τον χρόνο «απο την φθίσιν εις την χώραν». Όμως τεκμαίρεται ότι θεωρείτο φιλανθρωπία και ελεημοσύνη το νοσοκομείο για τον φτωχό.

 

Τι πίστευαν παλιότερα

Ο Ιπποκράτης ήταν ο πρώτος που την διαπίστωσε σε πνεύμονες νεκρών ασθενών και την απέδωσε στην κληρονομικότητα επειδή πέθαιναν πολλοί μέσα στην ίδια οικογένεια. Αυτό οφειλόταν στο συγχρωτισμό, αλλά ο Ιπποκράτης δεν είχε τρόπο να το ξέρει. Έβλεπε κιόλας άλλους να συγχρωτίζονται με τους ασθενείς μα να μην αρρωσταίνουν. Οπότε η κληρονομικότητα είχε μια λογική.

Ο Αριστοτέλης είχε την σωστή άποψη ότι μεταδίδεται «από το στόμα του ασθενούς» και ο Γαληνός απέδωσε το νόσημα σε λοίμωξη, οπότε συνιστούσε «να τηρείται απόσταση από τους ασθενούντες»

Έκτοτε κανένας δεν διαφώτισε περισσότερο την κατάσταση και συνιστούσαν αιώνες ολόκληρους ότι και ο Γαληνός, δηλαδή ξηρό κλίμα, ήλιο, καλή διατροφή, ξεκούραση και αποστάσεις. Φυσικά στην αγωνία του ο  άνθρωπος έπαιρνε και ματζούνια και ό,τι άλλο έβρισκε στην «ιατρική» αγορά του Μεσαίωνα ή και αργότερα.

Συμπτώματα

Το νόσημα προσβάλλει κυρίως άτομα με προβλήματα υγείας (σάκχαρο, διαβήτη, ΧΑΠ, ή που παίρνουν κορτιζόνη) καθώς και υποσιτιζόμενους. Επίσης προσβάλλει συχνότερα άνδρες παρά γυναίκες. Όμως οι περισσότεροι παραμένουν απλοί φορείς, ο  βάκιλος δεν πολλαπλασιάζεται, δεν μαθαίνουν ποτέ ότι τον φέρουν και δεν μολύνουν κανέναν. Η ασθένεια εκδηλώνεται με συμπτώματα όταν ο βάκιλος αρχίζει να πολλαπλασιάζεται, και προκαλεί βήχα, αίσθημα κακουχίας, πόνο στο στήθος, απώλεια βάρους, πυρετό, νυχτερινή εφίδρωση. Διαπιστώνεται με απλές εξετάσεις και θεραπεύεται  με σχήματα αντιβιοτικών τα οποία όμως ο ασθενής πρέπει να λαμβάνει για 6 μήνες και παραπάνω. Περίπου 10-15 μέρες μετά την έναρξη της θεραπείας, δεν μεταδίδει τη νόσο σε κανέναν -εκτός κι αν έχει το ανθεκτικό στέλεχος. Στην τελευταία περίπτωση ακολουθείται πιο επιθετικό σχήμα θεραπείας.

Πρόληψη

Ένα πρώτο μέτρο είναι ο εμβολιασμός με το εμβόλιο κατά της φυματίωσης (BCG). Ακόμα και οι εμβολιασθέντες πάντως πρέπει να παίρνουν μέτρα, γιατί το εμβόλιο έχει συγκεκριμένη διάρκεια ζωής όπως φαίνεται και δεν προστατεύει 100% τον εμβολιασθέντα. Είναι δηλαδή πολύ  χρήσιμο, αλλά όχι πάντα επαρκές.

Ο ασθενής πρέπει να φοράει μάσκα οπως και οι οικειοι του και να κρατάει χαρτομάντιλα όταν βήχει. Οσοι έρχονται σε επαφή με τον ασθενή (π.χ. συγγενείς και οικείοι)  πρέπει να κάνουν τεστ και αν αυτο είναι θετικό να τους γίνει  ακτινογραφία θώρακος και να τους χρογηθεί προφυλακτικά φάρμακο. Εάν το τεστ είναι αρνητικό, θα πρέπει να κάνουν επανέλεγχο σε 2 μήνες.

 

ροη ειδησεων